Terapia traumy i PTSD – jak wygląda praca w gabinecie

Czym jest trauma i PTSD, podstawowe różnice

Terapia traumy i PTSD opiera się na pracy z dwoma różnymi, choć powiązanymi zjawiskami. Trauma to reakcja psychiki na wydarzenie przekraczające zdolności adaptacyjne człowieka, na przykład wypadek, przemoc, utratę bliskiej osoby czy katastrofę. Nie każda trauma przeradza się w zaburzenie stresowe pourazowe.

PTSD (posttraumatic stress disorder) to zdiagnozowane zaburzenie psychiczne, które rozwija się u części osób po doświadczeniu traumy. Według klasyfikacji ICD-11 objawy muszą utrzymywać się dłużej niż miesiąc i istotnie zaburzać funkcjonowanie w pracy, relacjach czy codziennych obowiązkach. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne: określa, czy wystarczy wsparcie psychologiczne po traumie, czy potrzebna jest bardziej ustrukturyzowana psychoterapia po traumie.

Jakie są objawy PTSD i kryteria diagnostyczne

Objawy PTSD dzielą się na cztery główne grupy. Diagnozę stawia psycholog lub psychiatra na podstawie wywiadu klinicznego i czasu trwania dolegliwości.

• Natrętne wspomnienia: flashbacki, koszmary senne, nagłe odtwarzanie wydarzenia w pamięci.
• Unikanie: omijanie miejsc, osób lub rozmów kojarzących się z traumą.
• Nadmierne pobudzenie: problemy ze snem, drażliwość, nadmierna czujność, trudności z koncentracją.
• Negatywne zmiany w myśleniu i nastroju: poczucie winy, wstyd, odrętwienie emocjonalne, izolowanie się od innych.

Kryteria diagnostyczne wymagają obecności objawów ze wszystkich czterech grup przez co najmniej cztery tygodnie. Jeśli objawy pojawiają się wcześniej i trwają krócej, mówi się o ostrej reakcji na stres, a nie o PTSD.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc psychologiczną

Nie trzeba czekać na pełny obraz zaburzenia stresowego pourazowego, żeby skorzystać z konsultacji. Sygnałem do kontaktu jest już sama trudność w funkcjonowaniu po traumatycznym wydarzeniu.

Warto rozważyć wizytę, gdy pojawia się jeden z poniższych sygnałów:

• Wspomnienia wydarzenia wracają mimo prób ich odsunięcia.
• Pojawia się unikanie sytuacji, które wcześniej nie budziły lęku.
• Sen jest zaburzony przez dłużej niż dwa tygodnie.
• Codzienne funkcjonowanie (praca, relacje, nauka) jest wyraźnie utrudnione.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy zadzwonić pod numer 112. Jeśli potrzebne jest natychmiastowe wsparcie emocjonalne, dostępny jest całodobowy telefon zaufania 116 123.

Jak wygląda pierwsza konsultacja w gabinecie

Pierwsze spotkanie trwa zazwyczaj 50 do 60 minut i ma charakter wywiadu. Psycholog lub psychoterapeuta pyta o okoliczności traumatycznego wydarzenia, obecne objawy, historię zdrowia psychicznego i dotychczasowe sposoby radzenia sobie.

Nie ma obowiązku opowiadania o traumie w szczegółach już na pierwszej wizycie. Celem konsultacji jest rozpoznanie sytuacji i wspólne ustalenie, czy potrzebna jest dalsza praca terapeutyczna, a jeśli tak, to w jakiej formie. Na tym etapie omawiane są też praktyczne kwestie: częstotliwość spotkań (najczęściej raz w tygodniu), przewidywany orientacyjny czas pracy oraz forma kontaktu w sytuacjach kryzysowych między sesjami.

Jakie metody pracy terapeutycznej stosuje się przy traumie i PTSD

W pracy z traumą wykorzystuje się kilka podejść, które różnią się strukturą i naciskiem na konkretne techniki. Wybór metody zależy od rodzaju traumy, czasu, jaki upłynął od wydarzenia, oraz indywidualnych preferencji osoby zgłaszającej się na terapię.

Czas trwania terapii jest orientacyjny i zależy od indywidualnej sytuacji. W gabinekach pracujących w nurcie CBT najczęściej stosuje się protokoły oparte na ekspozycji i restrukturyzacji poznawczej, które mają udokumentowaną skuteczność w badaniach nad PTSD.

Czego można się spodziewać podczas sesji terapeutycznych

Sesje terapeutyczne mają zazwyczaj regularną strukturę. Na początku omawiane jest samopoczucie od ostatniego spotkania, następnie pracuje się nad konkretnym elementem procesu terapeutycznego, na przykład jedną wspomnieniową sceną lub jednym unikanym bodźcem.

Praca z traumą często przebiega etapami:

• Etap stabilizacji: nauka technik regulacji emocji i radzenia sobie z objawami pobudzenia.
• Etap przetwarzania: stopniowe, kontrolowane odnoszenie się do traumatycznych wspomnień.
• Etap integracji: włączanie nowych sposobów myślenia i reagowania do codziennego życia.

Tempo pracy ustala się indywidualnie. Terapeuta nie zmusza do konfrontacji z trudnymi wspomnieniami szybciej, niż osoba jest na to gotowa.

Jak przygotować się do terapii traumy

Nie trzeba przygotowywać szczegółowego opisu wydarzenia przed pierwszą wizytą. Pomocne jest za to zebranie podstawowych informacji, które ułatwią wywiad.

• Orientacyjna data i okoliczności wydarzenia (bez konieczności podawania szczegółów).
• Lista obecnych objawów i sytuacji, w których się nasilają.
• Informacja o lekach przyjmowanych na stałe, jeśli takie są.
• Pytania dotyczące formy pracy terapeutycznej, które chce się zadać na konsultacji.

Dobrze jest też zarezerwować czas po sesji na odpoczynek, zwłaszcza w pierwszych tygodniach terapii, gdy emocje mogą być bardziej intensywne niż zwykle.

Najczęstsze pytania

Czym różni się trauma od zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD)?

Trauma to reakcja na trudne wydarzenie, która u części osób ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni. PTSD to zdiagnozowane zaburzenie, w którym objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc i istotnie zaburzają funkcjonowanie.

Czy podczas terapii trzeba szczegółowo opowiadać o traumatycznym wydarzeniu?

Nie na każdym etapie i nie od razu. Tempo ujawniania szczegółów ustala się wspólnie z terapeutą, dostosowując je do gotowości i stanu emocjonalnego osoby zgłaszającej się na terapię.

Czy praca terapeutyczna nad traumą może być emocjonalnie trudna?

Tak, zwłaszcza na etapie przetwarzania wspomnień mogą pojawić się silne emocje. Terapeuta wprowadza wcześniej techniki stabilizacji, które pomagają radzić sobie z tym dyskomfortem między sesjami.

Jakie metody terapeutyczne wykorzystuje się w pracy z PTSD?

Najczęściej stosuje się terapię CBT trauma, terapię poznawczą skoncentrowaną na traumie (TF-CBT) oraz EMDR. Wybór metody zależy od rodzaju traumy, czasu, jaki upłynął od wydarzenia, i indywidualnych potrzeb osoby zgłaszającej się na terapię.

Konsultację dotyczącą terapii traumy i PTSD można umówić w Psychoterapia CBT Stanisław Mamcarz w Lublinie.